Durf je te vragen: ‘Denk jij weleens aan de dood?’

Voor marketeers, communicatieprofessionals en managers in de non-profit die meer grip op hun doelgroep willen

Durf je te vragen: ‘Denk jij weleens aan de dood?’

“Kun je je voorstellen hoe eenzaam je bent, als niemand je verdriet ziet? Dat je dan maar uit wanhoop en onmacht een poging tot zelfdoding doet?” In de jaren dat Marion Ferber in het onderwijs werkte, kreeg ze regelmatig te maken met zelfdodingpogingen en zelfbeschadiging onder jongeren. Dat raakte haar enorm. In 2003 greep ze haar kans om deze problematiek systematisch aan te pakken. SuNa – het Suïcidepogingen Nazorgprogramma voor jongeren in Den Haag – werd geboren.

Leerlingen die zijn verkracht, zichzelf snijden, chloor drinken, comazuipen, voor de trein springen… Marion Ferber maakte heel wat mee toen ze als docent in het onderwijs werkte. “Elke zelfbeschadiging of poging tot zelfdoding brengt veel leed met zich mee. Niet alleen onder de leerlingen, ook onder docenten, ouders en andere familieleden. Zo vroeg een leraar van een meisje van 13 dat om het leven was gekomen aan mij: ‘Had ik het kunnen voorkomen?’ Ze heeft hier nog jaren verdriet van gehad.”

Vertrouwenspersoon en zorgcoördinator op school

Ferber werkte al jaren op een middelbare school in Den Haag toen in 1994 verplicht een zorgcoördinator moest worden aangesteld. “De school vond deze rol wel bij mij passen. Ik heb altijd al oog gehad voor leerlingen die niet lekker in hun vel zaten, dus het leek me wel wat en ik zei ja. Ik volgde een extra opleiding om te leren hoe ik dichtbij kon zijn en toch ook afstand kon nemen, zodat ik niet al het leed mee naar huis nam.”

“Ik voelde het meestal aan als er iets niet goed was. Dan vroeg ik: ‘Doe je jezelf weleens pijn?’ of ‘Heb je wel eens aan de dood gedacht?’ Het zijn vragen die we vaak niet durven stellen. Maar ik merkte aan de reactie snel genoeg of mijn onderbuikgevoel juist was.”

Signaleren dat iemand hulp nodig heeft is één, maar dan? Hoe komt die persoon terecht bij de juiste zorg? Ferber: “Ik zorgde dat er één middag per week een hulpverlener van de ggz aanwezig was op school. Als ik een leerling had waar ik me zorgen om maakte, dan gingen we samen het gesprek aan. Zo ontstond er een warme overdracht naar professionele hulpverlening.”

Meer zelfdoding onder allochtone jongeren

In 1999 bracht de ggd een onderzoek naar buiten waaruit bleek dat Hindoestaanse meisjes en vrouwen drie à vier keer vaker dan autochtonen een zelfdodingspoging deden. Op Ferbers school in Den Haag was een grote populatie jongeren van allochtone afkomst. “Er zijn dat jaar in de hele stad allerlei projecten opgezet. Ook ik werd erbij gevraagd. Ik had al zoveel leed gezien en dat raakte me. Daarom ruilde ik in 2003 mijn baan in het onderwijs in om via de ggd deze problematiek systematisch aan te pakken.” En zo werd SuNa geboren.

Het Suïcidepogingen Nazorgprogramma (SuNa)

“Mijn tijd in het onderwijs is mijn leermeester geweest. Ik wist precies waar de hiaten zaten. SuNa is een succes geworden omdat we voor drie dingen zorgden: actieve benadering, een lage drempel naar de zorg en een half jaar nazorg om herhaling te voorkomen.”
Nina is voor Ferber het voorbeeld van het succes van het programma. “Ze had zichzelf al meerdere keren gesneden en vele pogingen gedaan. Toen ik telefonisch geen contact met haar kon krijgen, ben ik bij haar langs gegaan. Ze deed niet open. Ik schoof een briefje onder de deur door. En de dag erop nog een. En nog een. Zo ging het een week door, totdat ze opendeed en zei ‘Nu ga ik het zielig voor je vinden’. Er volgde een goed gesprek en ik hielp haar aan passende zorg. Ze is inmiddels een volwassen vrouw en heeft een gezin gesticht. De zon is weer voor haar gaan schijnen.”

In 2015 begeleidde SuNa in Den Haag zo’n 250 jongeren tussen de 12 en 27 jaar die na een poging tot zelfdoding in het ziekenhuis belandden. SuNa voorkwam in veel gevallen herhaling en de jongeren waren dankbaar voor de geboden hulp. Het kwam dan ook als een schok dat in datzelfde jaar de gemeente wilde stoppen met het project. “Ik ben heel blij dat de ggz, Parnassia, SuNa heeft overgenomen met subsidie van ZonMw.”, aldus Ferber.

Toekomstwens

“Inmiddels is SuNa uitgebreid naar alle leeftijden. Het zal altijd een uitdaging zijn om pogingen tot zelfdoding onder jongeren op tijd te signaleren. Dit vraagt om een proactieve en persoonlijke benadering, in het onderwijs, maar ook door hulpverleners. Vaak word ik pas als spreker of workshopleider gevraagd als er al een zelfdoding heeft plaatsgevonden. Dan is het eigenlijk al te laat. We moeten proactief op zoek naar jongeren die niet lekker in hun vel zitten. Op school, voetbalclubs, overal waar jongeren veel tijd doorbrengen.
Ik ben inmiddels gepensioneerd, maar wil me sterk maken om in de toekomst als bestuurslid bij de Ivonne van de Ven stichting vroegsignalering en adequate bejegening in het onderwijs meer op de kaart te zetten.

Mijn grootste wens? Dat elke gemeente in Nederland een SuNa heeft!”

 

Geschreven voor ZonMw, gepubliceerd op hun website oktober 2018